اشتراک افزار یا Shareware چیست؟

ممکن است بپرسید "Shareware (اشتراک افزار) چیست؟" Shareware اغلب با Freeware (نرم افزار رایگان) اشتباه گرفته می شود. علیرغم تفاوت ها، اشتراک افزار مزایا و معایب زیادی دارد که شاید Freeware نداشته باشد. اشتراک‌ افزار معمولاً ایمن است اما گاهی اوقات می‌تواند برای ارسال ویروس‌ها و سایر فایل های مخرب استفاده شود.

مطمئنا با دانلود نرم افزار رایگان در موبایل و کامپیوتر، آشنا هستید. از آنجایی که اشتراک افزار فرصتی در اختیار شما قرار می‌دهد تا نرم‌افزاری جدید را بدون هیچ هزینه‌ای امتحان کنید، ممکن است در دانلود آن دچار تردید نشوید. اما اگر ندانید که چگونه از خود محافظت کنید، گاهی اوقات حتی محصولات رسمی نیز می توانند شما را در معرض تهدید قرار دهند.

در این مقاله، به اشتراک افزار و نحوه جلوگیری از خطرات مرتبط، پرداخته خواهد شد.

اشتراک افزار یا Shareware چیست؟

Shareware به نرم افزار های تجاری می گویند که به صورت رایگان بین افراد توزیع می شوند و در نهایت کاربران را ملزم یا تشویق به پرداخت هزینه برای پشتیبانی و استفاده مداوم از نرم افزار می کنند.

تصویر(1)

ممکن است نرم افزار اشتراک‌ افزار را در قالب‌هایی مشاهده کنید که اجازه دسترسی به ویژگی‌های پیشرفته یک نرم افزار را نمی دهند یا قابلیت های کامل یک سرویس را برای مدت زمان محدودی ارائه می‌کنند. بدین ترتیب توسعه دهندگان نرم افزار این امکان را دارند، محصولات خود را برای اجرای آزمایشی در اختیار کاربران موردنظر قرار دهند، با این امید که آنها تصمیم به خرید نسخه کاملا کاربردی برنامه بگیرند.

برخی از نرم افزارهای Shareware حتی ممکن است به صورت کلی در دسترس باشند و صرفاً با کمک هزینه های داوطلبانه پشتیبانی شوند.

اشتراک افزار یا Shareware اولین بار در اوایل دهه 1980 معرفی شد و محبوبیت آن در دهه 1990 افزایش یافت زیرا محاسبات شخصی در ادارات و خانه ها رواج پیدا کرد. اینگونه نرم افزار ها در بین گیمرها نیز محبوب می باشند زیرا به آنها فرصت می دهد تا قبل از خرید نسخه کامل یک بازی جدید، آن را به صورت محدود امتحان کنند.

اشتراک افزار ها نیز مانند انواع نرم افزارهای دیگر می باشند و لزومی ندارد که به هر قیمتی از آنها اجتناب کنید. بسیاری از محصولات Shareware رسمی هستند اما حتی اینگونه برنامه ها نیز می توانند نقاط ضعفی داشته باشند.

مقایسه نرم افزارهای Shareware با Freeware 

از آنجا که شباهت هایی در Shareware و Freeware وجود دارد، بهتر است تفاوت های بین آنها را نیز بدانید. اشتراک افزار اغلب با نرم افزارهای رایگان اشتباه گرفته می شود اما آنها دو هدف کاملاً متفاوتی دارند.

Freeware یک نرم افزار دارای حق انتشار است که بدون هیچ هزینه ای برای استفاده نامحدود در دسترس قرار دارد. توسعه دهنده تمام حقوق برنامه را حفظ کرده و توزیع آن را کنترل می کند. کاربران گاهی اوقات می توانند خدمات یا گزینه های اضافی را خریداری کنند. یک مثال خوب در این زمینه، نسخه آزمایشی و رایگان نرم افزار آنتی ویروس اولیه است که بدون هیچ هزینه ای از رایانه شما محافظت می کند اما نسخه بسته های Premium (پولی) نرم افزار ابزار امنیتی پیشرفته ای  با محافظت پیچیده تر را  نیز ارائه می دهند.

اما در یک نرم افزار Shareware، کاربران تشویق می‌شوند تا نسخه محدود نرم‌افزار را برای ترویج، توزیع و فروش بیشتر به اشتراک بگذارند.

توجه: اشتراک‌ افزار با نرم‌افزار متن‌باز (Open Source)، مترادف نیست، بلکه Shareware کد منبعی است که توسط هر کسی که مجوز نرم‌افزار را دارا می باشد، قابل استفاده است. نرم افزار متن‌باز طراحی شده تا به توسعه دهندگانی که در زمینه برنامه نویسی و کدها اطلاعاتی دارند، اجازه دسترسی بیشتر دهد. اما نرم افزارهای Shareware به شما امکان ایجاد تغییر در برنامه ها را نمی دهند.

انواع نرم افزارهای Shareware 

تعریف Shareware می تواند انواع مختلفی از نرم افزارها را شامل شود. با این حال، همه آنها Shareware نیستند.

انواع مختلف نرم افزارهای Shareware عبارت اند از:

• ابزارهای تبلیغاتی مزاحم: ابزارهای تبلیغاتی مزاحم، اغلب از طریق نرم افزارهای رایگان توزیع می شوند (اما نمونه هایی وجود دارند که در اشتراک افزارها گنجانده شده اند). این ابزار به توسعه دهنده اجازه می دهد تا از تبلیغات درون برنامه ای، درآمد کسب کند حتی اگر کاربران نرم افزار کامل را خریداری نکنند. متأسفانه، ابزارهای تبلیغاتی مزاحم می‌توانند اطلاعاتی را در رایانه یافته و آن‌ها را با تبلیغ‌کنندگان به اشتراک بگذارند تا بتوانند تبلیغات آنلاین را به کاربران خاص ارائه کنند. حتی ممکن است به صورت یک تروجان مخرب وارد سیستم شوند. ابزارهای تبلیغاتی مزاحم معمولاً به شکل ناشناس روی رایانه آپلود می شوند.

• Demoware: این نرم افزار که به عنوان Trialware نیز شناخته می شود، نسخه دمو یا آزمایشی برنامه را در اختیار کاربران قرار می دهد. نسخه های آزمایشی معمولاً برای چند روز تنظیم می‌شوند یا ویژگی‌های موجود را محدود می‌کنند. یکی از زیرمجموعه‌های این نوع دمو افزار، Crippleware است که مانع از اجرای عملکردهای مهم اشتراک افزار می‌شود، مگر اینکه نسخه کامل آن خریداری گردد. به عنوان مثال، Crippleware می تواند از چاپ اسناد یا دسترسی به مجموعه کاملی از الگوهای آماده جلوگیری کند.

• Donationware :Donationware یک نرم افزار Shareware کاملاً کاربردی و عملیاتی است اما برای توسعه در آینده یا در برخی موارد برای حمایت از یک خیریه یا سازمان غیرانتفاعی، کمک مالی درخواست می کند.

• Nagware: این زیرمجموعه می‌تواند به هر اشتراک افزاری که مکرراً از کاربر می‌خواهد برای دریافت لایسنس هزینه پرداخت کند، نسبت داده شود. این نرم افزار ممکن است پنجره های مزاحم و زمان بندی شده ای را نمایش دهد تا استفاده رایگان شما را مختل کند. نرم افزار فوق تا زمانی که برای از بین بردن این مزاحمت ها هزینه نکنید، به یادآوری ادامه خواهد داد.

• نرم‌افزار Freemium: نرم‌افزار Freemium که در پلتفرم‌های تلفن همراه بسیار رایج است، مجموعه‌ای از ویژگی‌های پایه را به صورت «Free» یا رایگان با امکان ارتقا به نسخه «Premium» یا پولی ارائه می‌کند. بسیاری از برنامه‌های Freemium به جای در دسترس قرار دادن دمو، قابلیت های کامل را به افراد می‌دهند. کاربران حرفه ای می‌توانند برای ارتقا و دریافت امکانات بیشتر، هزینه بپردازند.

نگرانی های امنیتی اشتراک افزارها

به طور کلی نرم افزار های اشتراک افزار ایمن می باشند اما کاملا بدون خطر نیستند. در ادامه چند مورد از این خطرات نام برده شده اند.

بدافزار (Malware): مجرمان سایبری می‌توانند از اشتراک افزارها با تاکتیک‌هایی مشابه حملات مهندسی اجتماعی، برای توزیع بدافزارها استفاده کنند. کاربران فریب می خورند و تصور می نمایند که لینک ها (اغلب در تبلیغات) رسمی هستند. این لینک های فریبنده، آنها را به صفحاتی می برد که بدافزارها را به جای یک برنامه اشتراک افزار ایمن، دانلود کنند.

آسیب‌پذیری‌های امنیتی: در حالی که همه انواع نرم‌افزارها در معرض آسیب‌پذیری‌ و نقص‌هایی هستند که می‌تواند منجر به حملات مخرب شود، نرم‌افزارهای Shareware منحصرا بیشتر در معرض خطر قرار دارند. از آنجایی که اشتراک افزارها دسترسی کامل ندارند، پچ های امنیتی و بروز رسانی ها را دریافت نمی کنند لذا می تواند یک سیستم را در معرض خطر قرار دهند. این امر به ویژه زمانی صادق است که یک نرم‌افزار بلااستفاده، روی رایانه باقی بماند.

نرم‌افزار حمایت مالی یا اسپانسری: برخی از برنامه‌های کاربردی Shareware (و نرم‌افزار رایگان) به کاربران این شانس را می‌دهند که برنامه دیگری را به عنوان یک ویژگی اضافی دانلود کنند. برنامه های ثانویه می توانند به توسعه دهندگان نرم‌افزار Shareware کمک کنند تا از هر بار دانلود نرم افزار موردنظر توسط کاربر، کمیسیون دریافت نمایند. این کمیسیون به آنها انگیزه زیادی برای تشویق به دانلود این نوع نرم افزارها می دهد. در واقع، کادر موافقت با دانلود، اغلب به‌طور پیش‌فرض علامت زده می‌شود و به نرم‌افزار اضافی اجازه می‌دهد تا به‌طور خودکار دانلود شود. اگرچه این نرم افزار می تواند رسمی باشد اما کلاهبرداران از آن برای فریب کاربران استفاده می کنند تا ناخواسته فایل های مخرب را دانلود نمایند.

افشای داده های سازمانی: استفاده از نرم‌افزارهای اشتراک افزارها در شبکه های تجاری و دولتی می تواند خطر افشای اطلاعات حساس را تشدید کند. فاش شدن داده‌ها می‌تواند ناشی از ردیابی نرم‌افزارهای جاسوسی پنهان در اشتراک افزارها یا به دلیل مدیریت ضعیف امنیت در خود برنامه باشد. تیم های برنامه نویسی کوچک همیشه نمی توانند نرم افزار خود را با پچ های امنیتی مناسب نگهداری کنند. بنابراین، سازمان ها ممکن است خود و مشتریانشان را در معرض خطر آشکار شدن ناخواسته اطلاعات قرار دهند.

محافظت از خود هنگام استفاده از اشتراک افزار

اشتراک افزار یک گزینه عالی برای کسانی است که می خواهند قبل از پرداخت هزینه زیاد، یک نرم افزار را آزمایش کنند یا فقط یک بار نیاز به استفاده از یک برنامه خاص دارند. با این حال، باید مطمئن شوید که پس از دانلود هر نوع اشتراک افزاری، ایمن خواهید ماند.

در ادامه چند نکته مهم مطرح شده است که باید در مورد نرم افزار اشتراک افزار موردنظر خود در نظر داشته باشید:

• تبلیغات می تواند خطرناک باشد. اشتراک افزارها ممکن است توسط تبلیغات پشتیبانی شوند اما برخی از آنها مخرب می باشند. حتی نرم افزارهای رسمی نیز به طور ناخواسته تبلیغاتی را نشان می دهند که به سایت های آلوده به بدافزار (Malware) منتهی می شود. در صورت امکان از کلیک روی تبلیغات خودداری کنید.

• نرم افزار جانبی ممکن است فعالیت های مخرب انجام دهد. گاهی اوقات، نرم افزار Shareware، نرم‌افزار اسپانسری را در هنگام نصب اضافه می‌کند که این برنامه های اضافی می توانند شامل ابزارهای تبلیغاتی مزاحم یا سایر خطرات مخرب باشند. قبل از نصب نرم‌افزار، همه اعلان‌ها را بخوانید. برای جلوگیری از نصب بسیاری از برنامه های جانبی نیاز است به دنبال چک باکسی برای لغو مجوز فعالسازی آنها باشید.

• مراقب برنامه های جعلی باشید. همیشه مطمئن شوید که برنامه های شما رسمی هستند. برنامه های مشکوک ممکن است خود را همانند برنامه های محبوب و معتبر نشان دهند. آنها این کار را با قرار گرفتن در رتبه های بالا میان نتایج جستجو در وب و فروشگاه های رسمی نرم افزار ها (App Store) انجام می دهند. بنابراین همیشه به دنبال وب سایت های رسمی و توسعه دهندگان برنامه باشید زیرا اولین نتیجه همیشه معتبر نیست.

• نرم افزار اشتراک افزار قدیمی می‌تواند دروازه‌ای برای بدافزار باشد. حفره های امنیتی بسیار رایج هستند و باید به طور مداوم در هر نرم افزاری اصلاح شوند. از آنجایی که اشتراک افزار ممکن است پشتیبانی مناسبی برای کشف و رفع نقص‌های امنیتی نداشته باشد، مکان مناسبی برای اتصال بدافزار توسط هکرها خواهد بود. پس بهتر است نرم افزارهایی که برای مدت طولانی بروز نشده اند را نصب نکنید.

• سایت هایی که فایل های دانلودی ارائه می دهند نیز به امنیت بروز شده نیاز دارند. سایت هایی که نرم افزارهای Shareware را از آنها دانلود می کنید نیز با خطراتی همراه هستند. مهم است قبل از دانلود نرم‌افزار، مطمئن شوید که سایت‌ موردنظر دارای امنیت به‌روز باشد.

• نرم افزار امنیتی، شما را ایمن نگه می دارد. رفتار ایمن (بررسی عملکرد نرم افزارها) جایگزین مناسبی برای آنتی ویروس نیست. وقتی اتفاق بدی بیفتد، به یک مجموعه امنیتی جامع برای ایمن نگه داشتن دستگاه های خود نیاز خواهید داشت.

این خطرات نه تنها شامل Shareware، بلکه هرگونه دانلودی که در سیستم خود انجام می دهید، می شوند. بنابراین باید مراقب باشید تا قبل از اینکه آسیبی به شما وارد شود آنها را شناسایی کنید.