با پیشرفتی که به سمت آینده کاری مبتنی بر هوش مصنوعی صورت میگیرد، کارشناسان پیشبینی میکنند که مهارت نرم توسعهدهندگان حتی از گذشته مهمتر خواهد شد. تواناییهایی همچون همدلی، تفکر انتقادی و مهارتهای ارتباطی، در طول زمان ماندگار میمانند و احتمالا بیش از مهارتهای سخت و کلاسیک یک مهندس نرمافزار مورد توجه قرار میگیرند.
به عنوان مثال، یک مهارت سخت برای توسعهدهندگان میتواند توانایی برنامهنویسی نرمافزار باشد؛ اما در مقابل، مهارت نرم یعنی اینکه او بتواند با تمام افراد مرتبط، بهخوبی کنار بیاید. در ادامه فهرستی از مهمترین مهارتهای نرم برای توسعه دهندگان نرمافزار، همراه با توضیحاتی درباره آنها آمده است.
تصویر(1)
1. مهارت نرم توسعهدهندگان در حل مسئله و تفکر انتقادی
اگر از زاویهای گستردهتر به مهارتهای توسعهٔ نرمافزار بپردازید، مشخص میشود که ماهیت اصلی این حوزه، حل مسائل پیچیده است. این مسائل میتوانند شامل طراحی سیستمعامل، نگهداری سیستمهای نرمافزاری حسابداری یا رفع باگها باشند. هر برنامهنویس، دیر یا زود، در مسیر حرفهای خود با مسئلهای پیچیده مواجه میشود. نحوه مواجهه یک توسعهدهنده با هر مسئله، بر شرکت و پروژهای که روی آن کار میکند تأثیر میگذارد.
در چارچوب مهارت نرم توسعهدهندگان، لازم است افرادی انتخاب شوند که توانایی به چالش کشیدن خود برای حل مسائل پیچیده را داشته باشند؛ افرادی که از انگیزه درونی برخوردار هستند، خلاقانه میاندیشند و به سراغ روشهای غیرمتعارف میروند. فردی که از تفکر انتقادی برخوردار است، میداند مشکلی که با آن مواجه شده، دارای چندین راهحل احتمالی می باشد. چنین فردی، راهحلهای موجود را ارزیابی کرده و گزینهای را انتخاب می کند که بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد.
به همین دلیل، حل مسئله و تفکر انتقادی از جمله مؤلفههای کلیدی در مهارت نرم توسعه دهندگان محسوب میشوند.
تصویر(2)
2. مهارتهای ارتباطی
ارتباط مؤثر برای توسعه دهندگان، چه به صورت حضوری و چه دورکاری، ضروری است و شامل تعامل با کاربر، مدیر پروژه و اعضای تیم میشود. بهویژه در محیطهای دورکاری، لازم است اطمینان حاصل گردد که توسعه دهنده توانایی برقراری ارتباط در شرایط مختلف و با افراد دارای فرهنگها و پیشزمینههای گوناگون را دارد. در این میان، مهارت نرم توسعهدهندگان نقش مهمی جهت انتقال پیام و درک متقابل ایفا میکند.
همچنین او باید آگاه باشد که محتوای گفتهها و شیوه بیان آنها بر برداشت دیگران تأثیر میگذارد. برای مثال، در صورت مخالفت با نظر مشتری، بهتر است بهجای بیان مستقیم و قاطع، با لحنی محترمانه ضمن پذیرش دیدگاه او، راهکار بهتری پیشنهاد دهد.
مهارتهای ارتباطی تنها به گفتار محدود نمیشوند و شامل ارتباطات آنلاین از طریق ابزارهایی مانند ایمیل و پیامرسانها نیز می باشند. بنابراین، توانایی نوشتار دقیق و شفاف از مهارتهای مهم محسوب می شود که به توسعهدهنده کمک میکند تا دیدگاهها، ایدهها و گزارشها را بهصورت قابلدرک و حرفهای بیان نماید.
3. مهارتهای فردی و بینفردی
ممکن است بهترین برنامهنویس در یک پروژه حضور داشته باشد اما اگر مهارتهای نرم او با سایر اعضای تیم هماهنگ نباشد، نتیجهٔ مطلوبی حاصل نخواهد شد.
این موضوع نشان میدهد که یک توسعهدهنده باید از مهارتهای فردی و بینفردی مناسبی برخوردار باشد و مهارتهایی مانند صبر، همدلی، ارتباط مؤثر و مدیریت زمان را بهخوبی کسب کند؛ زیرا بخش مهمی از مهارت نرم توسعهدهندگان به توانایی تعامل مؤثر با دیگران بازمیگردد.
در فرایند تشکیل یک تیم مهندسی با مجموعهای مناسب از مهارتهای نرم، باید بررسی شود که آیا اعضای تیم توانایی گفتگو با یکدیگر را دارند، آیا میتوانند تعامل مؤثر برقرار کنند و مانند یک گروه واحد بیندیشند. اعضای تیم باید بتوانند مسائل را به سرعت حل کنند، در کنار یکدیگر احساس راحتی داشته باشند و در صورت نیاز، به مصالحه برسند.
4. مهارت نرم توسعهدهندگان در خودآگاهی
یک توسعهدهنده باید در آنچه میداند با اعتمادبهنفس عمل کند و در آنچه نمیداند، متواضع باشد. آگاهی از زمینههایی که به بهبود نیاز دارند، نوعی اعتمادبهنفس محسوب می شود؛ بنابراین، خودآگاهی یکی از مهارتهای نرم مهم برای توسعهدهندگان است. زمانی که یک برنامهنویس از نقاط ضعف خود آگاه باشد، میتواند از همکاران یا مدیر خود درخواست آموزش یا راهنمایی نماید. در مقابل، انکار ناآگاهی معمولاً نشاندهنده ضعف مهارت نرم توسعهدهندگان است.
در مقابل، اگر یک توسعهدهنده نسبت به خود احساس امنیت داشته باشد و ضعفهایش را بپذیرد، این امر نشانهای از بلوغ احساسی است و همواره ارزشمند تلقی میشود. در همین راستا، برخورداری از اعتمادبهنفس برای آنچه فرد میداند نیز اهمیت دارد. اعتمادبهنفس موجب میشود تا فرد بتواند دیدگاه خود را با سهولت بیشتری بیان کند، اشتباهات کمتری مرتکب شود و انتقاد را بهصورت مستقیم و بدون ترس بپذیرد.
تصویر(3)
5. مهارت نرم توسعهدهندگان در خودآموزی
مهارت خودآموزی برای توسعهدهندگان در محیط کار بسیار ارزشمند است زیرا یادگیری مادامالعمر به آنها امکان میدهد تا مشکلات را شناسایی و بهسرعت راهحلهای مؤثر بیابند. بسیاری از توسعهدهندگان بدون تحصیلات رسمی وارد حوزهٔ فناوری شده و با مهارتهای نرم مناسب موفق شدهاند؛ بر اساس نظرسنجی انجام شده، ۸۷ درصد شرکتکنندگان، فناوری یا زبان برنامهنویسی جدیدی را بهصورت خودآموز فرا گرفتهاند.
کنجکاوی و اشتیاق یادگیری، مانعی برای کسب مهارتها ایجاد نمیکند و با توجه به تغییر مداوم فناوری، توسعهدهندگان باید همواره با ترندها و اخبار روز همراه باشند. یادگیری مداوم، شامل فراگیری زبان جدید یا فناوری تازه، از مهارتهای نرم مهم هر مهندس نرمافزار است و به گستردهتر شدن شیوهٔ تفکر در حل مسئله کمک میکند.
امروزه دسترسی به منابع آنلاین و رایگان، از جمله دورههای آموزشی، فرآیند خودآموزی و بروزرسانی مهارتها را آسانتر کرده است. یادگیری مستمر یکی از پایههای اصلی مهارت نرم توسعهدهندگان محسوب میشود و نقش مهمی در توسعه دیدگاه حل مسئله دارد.
6. پاسخگویی و مسئولیتپذیری
برنامهنویسان در گذشته اشتباه میکردهاند، امروز نیز اشتباه میکنند و در آینده هم خواهند کرد. پذیرش اشتباه، یکی از مهمترین جنبههای مهارت نرم توسعهدهندگان است که به رشد حرفهای کمک میکند.
اشتباه همواره رخ میدهد اما یک توسعهدهنده باید از این موقعیت برای یادگیری استفاده نماید تا همان خطا را تکرار نکند. همچنین، مسئولیتپذیری یک مسیر دوطرفه است. اگر اعتراف به اشتباه در یک شرکت پذیرفته نشود و افراد به دلیل خطا تنبیه گردند، آن شرکت نیز در ایجاد عدم مسئولیتپذیری، نقش دارد.
تصویر(4)
7. مهارت نرم توسعهدهندگان در مدیریت زمان
توسعهدهندگان همواره روی پروژههایی کار میکنند که محدودیت زمانی دارند. در برخی موارد، آنها مسئول هدایت یک تیم هستند یا ممکن است بهصورت دورکاری فعالیت کنند. به همین دلیل، مدیریت زمان توسعهدهنده یکی از مهارتهای ضروری است. وقتشناسی به برنامهنویس کمک میکند تا پروژهها را بهموقع تحویل دهد و تخمینهای دقیقی ارائه نماید. مشتریان نیز به وقتشناسی اهمیت میدهند و انتظار دارند سطح مهارت توسعهدهنده در بالاترین حد ممکن باشد.
برای مثال، اگر توسعهدهنده اعلام کند «این کار 10 هفته طول میکشد» و سپس 5 روز اضافه نیاز داشته باشد، قابلقبول است؛ اما اگر پس از آن 5 روز نیز پروژه هنوز کامل نشده و زمان بیشتری بخواهد، نشاندهندهٔ ضعف در مهارت مدیریت زمان توسعهدهنده می باشد. وقتشناسی و ارائه تخمینهای دقیق، نشاندهنده سطح بالایی از حرفهای بودن و تسلط بر مهارت نرم توسعهدهندگان است.
8. هوش هیجانی برنامهنویس
یک نظرسنجی نشان داده است که ۷۵ درصد مدیران استخدام، هوش هیجانی (EQ) کارکنان را مهم تر از بهرهٔ هوشی (IQ) آنها می دانند. واقعیت این است که هوش هیجانی برنامهنویس، مهارتی ارزشمند بوده و بسیار موردنیاز می باشد؛ نه تنها برای مدیرعاملها و مدیران ارشد بلکه تمام کارکنانی که تازه وارد دنیای کار شدهاند.
هوش هیجانی مهارتی است که میتواند ارتباطات، مدیریت و حل مسئله را بهبود بخشد. برای مثال، افرادی که از EQ بالایی برخوردار هستند، در شرایط فشار بالای کاری، آرامش خود را حفظ میکنند؛ این ویژگیها بخش مهمی از مهارت نرم توسعهدهندگان را تشکیل میدهد. در حالیکه افراد با EQ پایین معمولاً سبکهای ارتباطی منفعلانه یا تهاجمی دارند.
علاوه بر این، افراد دارای هوش هیجانی بالا همدلی بیشتری نشان میدهند، تعارضها را حل میکنند و هنگام دریافت بازخورد سازنده، واقعاً به آن گوش میدهند. در مقابل، افراد با هوش هیجانی پایین توانایی انجام کار مؤثر تیمی را ندارند، ایدههای دیگران را رد میکنند و مسئولیت اشتباهات خود را نمیپذیرند. بنابراین، اگر قصد استخدام یک توسعهدهنده را دارید، حتماً هوش هیجانی او را نیز مورد بررسی قرار دهید.
سخن پایانی
مهارتهای نرم مطرحشده برای توسعهدهندگان نرمافزار، مکمل یکدیگر هستند. مهارتهای ارتباطی مؤثر همکاری و انسجام تیمی را افزایش میدهند و خودآگاهی نسبت به نقاط قوت و ضعف، مسئولیتپذیری را تقویت میکند. در مجموع، مهارت نرم توسعهدهندگان نقش تعیینکنندهای جهت موفقیت حرفهای آنها دارد و ترکیب این مهارتها با تواناییهای فنی، توسعهدهندهای توانمند و آیندهنگر ایجاد خواهد کرد.